60 jaar na de sluiting van de Akkoorden van Zwartberg: “We herdenken Jan Latos en Valère Sclep”
Precies 60 jaar geleden werden de Akkoorden van Zwartberg gesloten, een sociaal akkoord dat in de nasleep kwam van de aangekondigde sluiting van de steenkoolmijn van Zwartberg. De sluiting, en ook het akkoord, zorgde voor veel sociale onrust. We doken diep in ons archief voor beelden van die bewuste 3de februari 1966.
Van sluitingsbericht naar sociaal akkoord
De aanleiding lag in de beslissing om de mijn van Zwartberg te sluiten, aangekondigd eind 1965. De daaropvolgende weken liepen de spanningen op in en rond de Genkse mijnsites. Op 31 januari 1966 vielen bij confrontaties met de ordediensten in Waterschei en omgeving twee dodelijke slachtoffers: Jan Latos en Valère Sclep.
Valère Sclep wordt zwaargewond weggebracht. Hij bezwijkt aan zijn verwondingen.
De gebeurtenissen kregen brede nationale aandacht en versnelden de onderhandelingen over de sociale begeleiding na de sluiting. In de Akkoorden van Zwartberg, doorgaans gedateerd op 2 februari 1966, werd beslist dat Zwartberg pas zou sluiten nadat alle arbeiders elders een nieuwe baan hadden gevonden.
De Rijkswacht pakte de betogende mijnwerkers stevig aan.
Wat stond er in de Akkoorden?
De kern van het akkoord was helder en - voor wie het later graag ingewikkeld navertelt - opvallend “to the point”:
- Herplaatsing vóór sluiting: de mijn kon pas dicht zodra de betrokken werknemers opnieuw tewerkgesteld waren.
- Sociale begeleiding: in de praktijk ging het om maatregelen zoals begeleiding naar ander werk, en in verschillende overzichten wordt ook verwezen naar systemen van compensatie/aanpassingsvergoedingen en omscholing bij overstap naar ander werk.
- Dat principe (“geen afdanking zonder herplaatsing”) werd later een referentiepunt in het debat over reconversie in Limburg: niet alleen een sluitingsdatum, maar ook een traject.
De herinnering aan Latos en Sclep
In Genk leeft de herinnering aan de gebeurtenissen van januari 1966 verder in de publieke ruimte, onder meer via straatnamen die verwijzen naar Jan Latos en Valère Sclep. Hun dood wordt in meerdere historische overzichten expliciet verbonden aan het rijkswachtoptreden tijdens de betoging van 31 januari 1966.
Historische betekenis
De sluiting van Zwartberg wordt vaak gezien als een conflict dat duidelijk maakte hoe groot de impact van industriële herstructureringen kon zijn op één stad, één regio en uiteindelijk op het nationale beleid. De Akkoorden van Zwartberg worden daarbij steevast genoemd als het formaliseren van een sociale ondergrens: pas afsluiten wanneer er perspectief is.
En misschien is dat ook de meest journalistieke samenvatting die je 60 jaar later nog kunt geven: Zwartberg ging niet alleen over steenkool, maar over wat er gebeurt als een economie van richting verandert - en wie dan de rekening krijgt. De Akkoorden waren een poging om die rekening niet exclusief bij de werknemers te leggen.
